Arnold van den Bergh: Notaris en Anne Frank-verdenking

Zeventig jaar lang droeg een anoniem briefje een beschuldiging die nooit hard bewezen raakte: dat een Joodse notaris de familie Frank aan de nazi’s verried. Arnold van den Bergh overleefde de oorlog, maar overleed in 1950 met die smet op zijn naam. Nu, decennia later, stellen onderzoekers dat NSB’er Anton Schepers achter de valse beschuldiging zat — niet Van den Bergh.

Geboorte: 20 januari 1886, Oss · Overleden: 28 oktober 1950, Londen · Beroep: Notaris in Amsterdam · Bekend van: Verdachte in Anne Frank-zaak · Lid van: Joodse Raad

De onderstaande tabel vat de kerngegevens over Arnold van den Bergh samen.

Wie is Arnold van den Bergh?

Arnold van den Bergh werd op 20 januari 1886 geboren in Oss en groeide uit tot een gerespecteerd notaris in Amsterdam. Als Jood was hij tijdens de Tweede Wereldoorlog lid van de Joodsche Raad, de organisatie die de Duitse bezetter hielp bij de registratie van Joodse burgers — een rol die na de oorlog fel werd bekritiseerd. Van den Bergh was medeoprichter van de Joodsche Raad en bekleedde een functie die hem toegang gaf tot informatie over Joodse Amsterdammers, inclusief degenen die onderdoken.

Na de oorlog moest Van den Bergh zich verantwoorden voor de interne Joodse Ereraad wegens zijn lidmaatschap van de Joodsche Raad. Hij accepteerde het gezag van de Ereraad niet en werd veroordeeld tot vijf jaar uitsluiting van Joodse functies. Het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap trok die besluiten later in, waarna Van den Bergh zijn functies behield.

Levensloop en beroep

Van den Bergh bouwde een succesvolle notarispraktijk op in Amsterdam. In 1943 probeerde NSB’er Anton Schepers de praktijk van Van den Bergh over te nemen. Schepers zorgde ervoor dat de secretaris-generaal van Justitie, een partijgenoot, hem het protocol van Van den Bergh toewees. Van den Bergh mocht als Jood zijn beroep niet langer uitoefenen, maar maakte succesvol bezwaar tegen zijn Joodse status bij Duitse instanties. Schepers schreef brieven naar rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart om aan te tonen dat Van den Bergh wel degelijk een Jood was. Door deze acties moest Van den Bergh uiteindelijk onderduiken.

Familieachtergrond

Na de bevrijding vestigde Van den Bergh zich in Londen, waar hij op 28 oktober 1950 overleed in Chelsea. Over zijn familie in Amsterdam tijdens de oorlog is weinig gedocumenteerd, maar zijn vrouw en kinderen doorstonden de oorlogsjaren.

Werd Anne Frank verraden door Arnold van den Bergh?

De beschuldiging tegen Van den Bergh begon met een anoniem briefje. Otto Frank ontving in 1957 een briefje waarin werd gesteld dat de onderduikers in het Achterhuis waren verraden door “A. van den Bergh”, de Joodse notaris. Het anonieme briefje stelde: “Uw schuilplaats te Amsterdam werd indertijd medegedeeld aan de Jüdische Auswanderung te Amsterdam, Euterpestraat, door A. van den Bergh.” Deze beschuldiging werd zestig jaar later herhaald door een Nederlands-Amerikaans coldcaseteam.

De anonieme brief

In 2022 publiceerde het coldcaseteam onder leiding van oud-FBI-man Vince Pankoke het boek ‘Het verraad van Anne Frank’. Het team verwerkte zo’n 66 gigabyte aan informatie en bestudeerde zo’n dertig theorieën. Zij achtten de theorie dat Van den Bergh de verrader was voor 85 procent waarschijnlijk. Het team concludeerde dat Van den Bergh onderduikadressen aan de Duitsers zou hebben doorgegeven om de veiligheid van zijn eigen gezin te garanderen.

Recente onderzoeken

Onderzoeker Natasha Gerson heeft sterke aanwijzingen gevonden dat NSB’er Anton Schepers het anonieme briefje aan Otto Frank schreef. Schepers was een NSB’er die probeerde de notarispraktijk van Van den Bergh in te pikken en die Van den Bergh via Duitse contacten alsnog probeerde te laten vervolgen als Jood. Na de oorlog werd Schepers voor een tribunaal gedaagd wegens het “uitleveren aan de vijand” van Van den Bergh. De politie onderzocht Schepers’ mogelijke betrokkenheid bij verschillende gevallen van verraad, en sommige beweringen die hij in verhoren deed, waren aantoonbare leugens.

Het NIOD, het expertisecentrum voor de Tweede Wereldoorlog, concludeerde echter dat er geen overtuigend bewijs is om Arnold van den Bergh als de verrader van Anne Frank aan te wijzen. Historicus Bart van der Boom noemt het bewijs van het coldcaseteam “flinterdun” en stelt dat er geen enkel bewijs is voor de lijsten van de Joodse Raad met onderduikadressen. Zes historici, waaronder een UvA-hoogleraar, stelden dat de notaris niet de verrader van Anne Frank was.

“Het debat over de Holocaust moet niet met al te gemakzuchtige hedendaagse blik worden gevoerd, maar met respect voor de historische context en met nuance.”

— NIOD, Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie

Wat is er met Arnold van den Bergh gebeurd?

Arnold van den Bergh overleefde de Tweede Wereldoorlog, maar de oorlogsjaren lieten diepe sporen na op zijn leven en reputatie. Zijn notarispraktijk was hem ontnomen, zijn Joodse status was hem door de bezetter betwist, en zijn rol binnen de Joodsche Raad bleef hem achtervolgen.

Tijdens de oorlog

In 1943 werd Van den Bergh gedwongen onder te duiken door de acties van Anton Schepers. Schepers had via NSB-kanalen het protocol van Van den Bergh weten te bemachtigen en probeerde hem volledig uit te schakelen. De Joodsche Raad, waarvan Van den Bergh medeoprichter was, werd eind september 1943 ontbonden als autonome afdeling. Na die datum hield de Contact-Commissie de cartotheek van de Joodsche Raad bij. Het is onwaarschijnlijk dat Van den Bergh als bestuurder wist welke informatie deze commissie verzamelde, aangezien zelfs de voorzitters Asscher en Cohen van de Joodsche Raad niet op de hoogte waren van die gegevens.

Na de bevrijding

Na de bevrijding van Nederland werd Van den Bergh aangeklaagd bij de Joodse Ereraad wegens zijn lidmaatschap van de Joodsche Raad. Hij weigerde het gezag van de Ereraad te accepteren en werd veroordeeld tot vijf jaar uitsluiting van Joodse functies. Later trok het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap die besluiten in. Van den Bergh emigreerde naar Londen, waar hij op 28 oktober 1950 overleed — 64 jaar oud, met de beschuldiging van verraad nog steeds onopgelost boven zijn naam.

Heeft Arnold van den Bergh de oorlog overleefd?

Ja, Arnold van den Bergh overleefde de Tweede Wereldoorlog. Na zijn onderduikperiode tijdens de oorlog en de naoorlogse rechtszaken bij de Joodse Ereraad besloot hij Nederland te verlaten en vestigde zich in Londen.

Overleving en ballingschap

In tegenstelling tot talloze andere Joden die niet de middelen of connecties hadden om te vluchten of onder te duiken, wist Van den Bergh de oorlog te overleven. Hij vertrok naar Engeland, waar hij de rest van zijn leven zou doorbrengen. Op 28 oktober 1950 overleed hij in Chelsea, Londen, op 64-jarige leeftijd. Zijn overlijden werd geregistreerd in het Verenigd Koninkrijk, en zijn graf is te vinden op begraafplaatsen in dat land.

Wat gebeurde er met Arnold van den Bergh en zijn familie?

De nasleep van de oorlog trof niet alleen Arnold van den Bergh, maar ook zijn familie. Hoewel de details over zijn gezinsleden beperkt zijn, weten we dat zijn vrouw en kinderen de oorlogsjaren doorstonden — een lot dat veel Joodse families in Nederland niet beschoren was.

Familieleden tijdens WOII

Arnold van den Bergh was getrouwd en had kinderen. Terwijl hij zelf moest onderduiken, bleven zijn familie in Amsterdam — hoewel de exacte omstandigheden onduidelijk zijn. De Joodse gemeenschap in Amsterdam ondervond zware verliezen tijdens de Holocaust, maar de familie Van den Bergh ontsnapte aan deportatie en moord.

Nalatenschap

Decennialang rustte de beschuldiging van verraad op het nalatenschap van Van den Bergh. Pas in 2022, toen het coldcaseteam de theorie naar voren bracht, en vervolgens in 2023, toen Natasha Gerson Anton Schepers als de ware bron van de beschuldiging identificeerde, begon de herziening van zijn reputatie. De Contact-Commissie, die na september 1943 de Joodsche Raad-cartotheek beheerde, verzamelde gegevens van gedeporteerde Joden om te voorkomen dat de Duitsers die informatie vernietigden — een cruciaal detail dat door het coldcaseteam over het hoofd werd gezien.

“De tipgever die Arnold van den Bergh beschuldigde, was zelf een NSB’er die de notarispraktijk van de Joodse notaris wilde inpikken.”

— Onderzoeker Natasha Gerson (Historisch Nieuwsblad)

Overzicht

De volgende tijdlijn toont de belangrijkste gebeurtenissen rond Arnold van den Bergh en de Anne Frank-zaak.

Bevestigde feiten en onduidelijkheden

Wat we zeker weten over Arnold van den Bergh: hij was notaris in Amsterdam, overleefde de Holocaust, en emigreerde naar Londen waar hij in 1950 overleed. Hij was medeoprichter van de Joodse Raad. Tegelijkertijd blijft zijn directe betrokkenheid bij het verraad van Anne Frank onbewezen — het NIOD en meerdere historici wijzen de beschuldiging af.

Gerelateerde lectuur: Wat te doen in Friesland: de 10 beste tips en uitjes · Vertalen Nederlands-Engels – Beste gratis tools vergeleken

Arnold van den Bergh werd verdacht van verraad in de Anne Frank-zaak, nauw verbonden met Anne Franks schuilplaatsgeschiedenis, maar recent onderzoek ontlast hem.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Historisch Nieuwsblad
• NIOD
• Jonet
• Advocatie
• Joods Amsterdam
• Historiek
• Folia
• Holocaust Educatie